Podcastak.eus

Xabat Illarregi Marzol. Leitzan jaioa (Nafarroa), 2001ean. Zortzi urte zituela hasi zen bertso eskolan. Geroztik, birritan izan da Nafarroako Eskolarteko txapeldun, eta Euskal Herrikoan ere kantatu du lau aldiz. Pare batean izan da Nafarroako finalean, eta Txapelketa Nagusiko saio batean kantatu du, iazko irailean.

Doinua: Kantuz egin behar det

1.
Herri hau bete-bete
dagoenez guduz
zalantza asko dauzkat
sortzeko helburuz
asko aldatu gara
jendez, testuinguruz
nahiz hornitua egon
abestiz, liburuz
galdera bat badaukat
nik nire aburuz
zein ikuspegi dugu
kulturari buruz

2.
Behar dira plazetan
Zetak eta Huntza
behar da herrigintza,
dirua, hezkuntza
herri hau salbatzeko
zein da asmakuntza
euskarak eramango
gaitu gu goruntza
zer behar du: hizkuntzak
kulturaren funtsa
edota alderantziz
kulturak hizkuntza?

3.
Elkar beharko dute
gutxi gorabehera
baina zer da kultura?
da nire galdera
da artea, da dantza,
da bertsoa bera,
da lituratura, da
musika, opera…
hamaika arlo daude
nire arabera
baina denek ez dute
garrantzia bera

4.
Makro festibaletan
kontzertuak iaio
baina txikia ez da
hain eroso jaio
Zernbat diru-laguntza?
Zenbat bertso saio?
Beti gabiltza zama
beraren karraio
kultura bizi bat nahi
dugu, ze arraio!
baina behar duena
eman behar zaio

5.
Hau dena noiz hasi zen
ezin da zehaztu
hori galtzeak dakar
horrenbeste gastu
historiak indarrez
gaitzake erraztu
urte luzeetako
lanetik arnastu
sor dezagun berria,
asmatu, jolastu
baina nondik gatozen
ez dezagun ahaztu

6.
Nahi nuke azkeneko
ideia azaldu
herri honek askoren
beharra ez al du?
ez dezagun hizkuntza
handitara saldu
nahiz ta hegemoniak
txikitu, zapaldu
sor dezagun kultura,
babestu, zabaldu
daukagun ondarea
ez dezagun galdu

Jatorrizko edukira joan

Sustrai Colina Akordarrementeria. Urruñan jaioa (Lapurdi), 1982an. Gazte hasi zen bertsotan, Hendaiako (Lapurdi) bertso eskolan. Irakasle ere aritu zen bertan, baita Iruñeko bertso eskolan ere. 2001az geroztik izan da finalista Txapelketa Nagusian, eta bi aldiz lortu du txapela Xilaba txapelketan.

Doinua: Mutil koxkor bat

1. Desegin baino lehenago nola
zitroinak Coca-Coletan,
aldi galduen bila gabiltza
oinetakoen zoletan.
Mailuak ezin iltzerik jota
ahazturaren oholetan,
garun-aztarnak agertu omen
dira intxaur-oskoletan;
zure izenik kantatzen al da
biharko ikastoletan?

2. Jende artean bezain bakarrik,
libre baina kaioletan,
Tchia haziak gosaldu arren
gauak bustiz alkoholetan,
Instagramean betikoturik
hilak legez formoletan,
fedea krosfit, Mindfulness, Tinder
edo Williamsen goletan…
Gure izenik kantatzen al da
biharko ikastoletan?

3. Hausten zein eusten konbentzioen
araberako roletan,
non kontsolatzen da haragia?
Ez bideo-kontsoletan.
Desagertuen izenik ez da
hilerriko marmoletan,
ez arimarik ChatGPTean
zein parazetamoletan.
Gure izanik kantatzen al da
biharko ikastoletan?

4. Laster dira bus turistikoak
basque green artzain-txaboletan,
haize-erroten gasna dastatzen,
5G bila arboletan.
Bankuak ezin ordain litezkeen
etxeen errekolektan,
baserritarrak berriz itotzen
poltsako eskaroletan.
Lurrak oraindik kantatzen al du
biharko ikastoletan?

5. Etorkizunik ez bazegoen
burdin nahiz berun oletan,
Ibarretxeren planean ala
Iglesiasen koletan,
gure esku zer dago estatu
frantses zein espainoletan?
Susmagarriak ez izatea
polizia-kontroletan?
Ze hizkuntzatan kantatzen dute
biharko ikastoletan?

6. Nahiz Landetako udatiarren
zorion ezaxoletan
besteen itzalak baizik ez diren
ikusten guardasoletan.
Zure bisaia marrazten ari
da hondar-zirimoletan,
zer kantatua izan dezaten
biharko ikastoletan,
desegin baino lehenago nola
zitroinak Coca-Coletan.

Jatorrizko edukira joan

Oier Etxeberria Zubimendi. Azpeitian (Gipuzkoa) jaioa, 1997. urtean. 11 urterekin hasi zen bertsotan, eta, egun, Erniarraitz bertso eskolako kidea da. Bere lehenengo plazak gazte sariketetan egin zituen, eta 2019an lehenengoz parte hartu zuen Gipuzkoako Bertsolari Txapelketan.

Doinua: Kantuz sortu naiz eta

Zerbitzatu gaitzaten
nola dugun laket
desoreka daukate
barraren bi aldek
kafe kikara edo
txikito godalet
zer ikusten dituen
kontatu dezaket
mostradore atzetik
tabernari batek

Goizetan kafesnea
lehenengo otordu
kaixo eta mesedez
eskatzeko modu
langile bakartien
proletario gu
adeitasun tanta bat
gehitzen badiogu
zenbat ordaintzen da ta
zenbat balio du?

Eguerdian terrazan
begira aritu
familiak haurrekin
nitzake aurkitu
ezin badu amaren
bermuta ukitu
umeak kalamarrak
behar omen ditu
bazkaria mikatza
baietz iruditu

Lehen zutenek Manso
ardoaren mantxa
errioxar barrikan
dute esperantza
batzuek urtekoa
gehienek kriantza
lehen biak dastatu
laurekin balantza
kopak mokoa findu
egiten du antza

Ilunabarrez tripa
zorriak ugaldu
koadrila bat barrara
ohi zaigu azaldu
galdetzeko: tortillak
tipula ba al du?
parrandan ezin denez
denborarik galdu
Voll-Damm bana besterik
ez dute afaldu

Regetoidun larunbat
iluntze osoak
nerabe aurrenekoz
mozkorren pausoak
amonaren pagatik
beteta basoak
konbinatu xelebre
likore gozoak
begira baleuzkate
euren gurasoak

Goizaldera ixteko
musika emenda
argiak piztu eta
Coca Colak zenba
zabor kamioi hotsik
ez da entzuten ba
gosaltzera doazen
horditu zerrenda
ilunetako lanez
lotsatzen hasten da

Jatorrizko edukira joan

Sarai Robles. Barañainen (Nafarroa), 1996an sortua, udalerriko Alaitz ikastetxean ikasi zuen, eta han hasi zen bertsoekin jolasten. Lehen Hezkuntzako laugarren mailan zela sortu zen Barañaingo bertso eskola, eta bertan aritu da ordutik. Hirutan kantatu du Nafarroako Bertsolari Txapelketan.

1) Aurtengo uda ekuadorrera
iritsi den egunean
hiri batean non ez daukagun
asko amankomunean
horren albiste harrigarriak
entzuten ditugunean
ez karabelak, eta ez orkak
yateen kontra jardunean;
esan didate azaldu dela
izurde bat Iruñean.

2) Portalean bi nerabek muxu
eman behar zuten unean
aditu dute ahots bat haien
arteko isilunean
blokeko andre zaharrak dira
txutxu-mutxu lizunean
hala zabaldu da albistea
gure etxeko auzunean;
“jakin al duzu azaldu dela
izurde bat Iruñean?”.

3) Protesta pizten ari denean
Bigarren Zabalgunean
ez izateko zuhaitzen ordez
horrenbeste hutsune han
prentsaurreko bat deitu du Udalak
aski modu ilunean
esan dute: “hau gerta zitekeen
Zurriolan, Urumean …
baina, hala da, gaur azaldu da
izurde bat Iruñean”.

4) Berriz ere ez denean egon
txoznarik txoznagunean
kontzertu oro debekaturik
horren modu immunean
apenas inor ezin denean
bizi askatasunean
kalera irten da polizia
lehenengo abagunean
topatu behar ei dutelako
izurde bat Iruñean.

5) Haur eskoletan greban daudela
ia ahaztu dugunean
sindikatua bildu denean
mahai baten ingurunean…
billabesako ondoko haurrak
bere izate xumean
isilgordean esan dit modu
ia-ia errudunean:
“egia al da azaldu dela
izurde bat Iruñean?”.

6) jendea biltzen hasi denean
hiriaren lotunean
handitzen ari da haserrea
guztien deliriumean
”hondartza non da? Aquí no hay playa!”
entzuten da urrunean
hutsuneren bat topatu dute
sortutako ipuinean …
ez duelako inork ikusi
izurderik Iruñean.

Jatorrizko edukira joan

Doinua: Hil da Canovas

1. Orain lau urte, martxo aldean,
hala esan zidan senak:
“inprimakian idatz itzazu
izena ta abizenak”.
Nonbait, hau egin behar zuen bertso-
eskolan ibiltzen zenak,
eta kontatu nahi ditut bertan
bildutako bizipenak,
zer sentitzen den jakin dezan hau
inoiz bizi ez duenak.

2. Urte osoan hamar eguntxo
hauen zain egoten gara,
amesten dugu eta burbuila
honi darion patxada.
Eta iritsi ohi direnean,
itxarondako erara,
urte oso bat ikusi gabe
bihurtu liteke traba,
baina berriro elkartu eta
dena lehengo berdina da.

3. Leku honetan bazaude hainbat
izaten dira sintomak:
pultserak, krema usaina edo
begi-zuloak kristonak.
“Atzo gauean”-ekin hasi ohi
diren “muxu_eman zionat”,
edo eta behin atzean utzi
badituzu hango hormak,
ingurukoek ulertuko ez
dituzten hitz eta bromak.

4. Behin otordua bukatuz gero
lanordua iritsi da,
eta nahiz beti ez den izaten
polita alternatiba,
zoragarria ez al da nola
aldatzen den perspektiba?
Nola gainezka izaten dugun
bertan iniziatiba,
ontzietako zikinak ere
gustora garbitzen dira.

5. Goxotasuna ta besarkada
izaten delako dana,
dena delako “behar baduzu
jo ezazu niregana”.
Nahiz ta resaka emozionalak
gero_ematen didan lana,
bera_izaten da sarri, sentitzen
badut gehiegizko zama,
barruko ondo_ez dakidan zera
indarberritzen didana.

6. Niretzat horren direnez gauza
eder eta perfektuak,
kontatu ditut hamar egunok
gordetako sekretuak.
Uste baduzu ez ditudala
esan gauza konkretuak,
barka, hitzotan noski egongo
direla zer hobetuak,
nik ere_ezin dut ta azaldu
zer diren bertso_udalekuak.

Jatorrizko edukira joan